بزرگترین شرکتهای شیمیایی دنیا، در سالی که گذشت با چالشهای گستردهای در بازار جهانی مواجه شدند و با شرایط سخت اقتصادی دستوپنجه نرم کردند. با این حال، جایگاه آنها در فهرست برترینها همچنان نشاندهنده قدرت، پایداری و تأثیر جهانی آنها در صنعت شیمی است.
میتوان این وضعیت را رکود نامید یا آن را رسیدن به پایینترین نقطهی یک چرخهی تجاری در بحبوحهی بحران ناشی از عرضهی بیش از حد و تقاضای اندک دانست. در هر صورت، صنعت جهانی شیمی در سال گذشته حرکت چندانی نداشت — دستکم بر اساس دادههای منتشرشده در رتبهبندی ۵۰ شرکت برتر مجله C&EN.
این ۵۰ شرکت، در سال ۲۰۲۴ (که مبنای رتبهبندی ۲۰۲۵ قرار گرفته)، در مجموع ۱.۰۱۴ تریلیون دلار فروش مواد شیمیایی داشتهاند. این رقم نسبت به سال قبل، کاهش بسیار اندکی معادل ۰.۰۷ درصد را نشان میدهد؛ اما نکتهی مهم اینجاست که فروش کلی این شرکتها برای دومین سال متوالی تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.
با توجه به اینکه در سال ۲۰۲۳ این شرکتها بهطور متوسط کاهش ۱۰.۷ درصدی در فروش ثبت کرده بودند، این ثبات را میتوان نشانهای دلگرمکننده برای بهبود صنعت دانست.
نشانهی مثبت دیگر، رشد سودآوری است. از میان ۵۰ شرکت حاضر، ۳۷ شرکت که درآمد خود از صنعت پتروشیمی را گزارش کردهاند، در مجموع ۵۶.۸ میلیارد دلار سود در سال ۲۰۲۴ به ثبت رساندهاند که نسبت به سال قبل ۸.۱ درصد افزایش داشته است. این در حالی است که در سال ۲۰۲۳، همین شرکتها افت قابل توجهی معادل ۴۴.۱ درصد در سودآوری تجربه کرده بودند.
در کنار این، افزایش هزینهکرد برای آینده نیز نشان میدهد که مدیران صنعت شیمیایی چشمانداز امیدوارکنندهتری نسبت به آینده در پیش دارند. سرمایهگذاریهای سرمایهای — شامل هزینههای تعمیر، نگهداری و پروژههای جدید — در میان شرکتهایی که این ارقام را گزارش دادهاند، با ۳.۵ درصد افزایش به ۷۳ میلیارد دلار رسیده است. همچنین، بودجههای تحقیق و توسعه نیز ۳ درصد رشد داشته و به ۱۲.۳ میلیارد دلار رسیده است.
با این حال، اقدامات شرکتهای خصوصی که در گزارشهای جداگانه آمدهاند، حکایت از آن دارد که مدیران در بسیاری موارد، همچنان شرکتهای خود را با رویکردی احتیاطی و متأثر از بحران اقتصادی مدیریت میکنند. بسیاری از شرکتهای شیمیایی بهویژه در اروپا در حال کاهش فعالیتهای خود هستند. هزینههای بالای انرژی و سایر هزینههای عملیاتی، موجب شده است که تولید محصولات پتروشیمی در اروپا نسبت به دیگر مناطق، آسیبپذیرتر و در برابر رکود صنعت ناپایدارتر باشد.
برای نمونه، شرکت لیوندل باسل تصمیم گرفته است تا برای جلوگیری از ضررهای بیشتر، چهار کارخانه پتروشیمی خود در اروپا را به یک شرکت سهامی خصوصی واگذار کند. شرکت داو نیز در حال تعطیلی واحدهایی است که محصولات سیلوکسان، وینیل و اتیلن تولید میکنند و همزمان در حال بررسی گزینههای راهبردی برای بخش شیمیایی پلیاورتان خود در اروپا است. طبق گزارشها، شرکت سابیک نیز که بهتازگی تعطیلی دو واحد اتیلن در اروپا را اعلام کرده، اکنون تمامی تجارت شیمیایی خود را در اختیار دارد.
شرکتهای شیمیایی آسیایی نیز تحت فشار بازار قرار گرفتهاند و اقدام به بازسازی ساختار خود کردهاند. شرکت ژاپنی Resonac Holdings برنامه دارد تا بخش پتروشیمی خود را تفکیک کند. گروه شیمیایی میتسوبیشی نیز با هدف تمرکز بر مواد شیمیایی تخصصی، تصمیم به واگذاری بخش دارویی خود گرفته است.
درآمد بخش پتروشیمی در سال گذشته با نوسانهایی همراه بود، اما نشانههایی از بهبود نیز مشاهده شد. برخی تأمینکنندگان بزرگ مانند لیوندل باسل و داو، کاهش درآمد عملیاتی در بخش محصولات شیمیایی خود را گزارش کردند، در حالی که شرکتهایی مانند اکسونموبیل، اینئوس، سابیک، براسکم و بوریالیس از افزایش درآمد خود خبر دادند.
بازار بهتدریج به سمت تولیدکنندگان مواد شیمیایی تخصصی متمایل شده است. هرچند شرکت آرکما کاهش درآمد را تجربه کرده، اما شرکتهای Evonik Industries و DSM-Firmenich از وضعیت زیان در سال ۲۰۲۳ به سوددهی در سال ۲۰۲۴ رسیدهاند.
شرکت ژاپنی آساهی کاسی که در حوزه مواد شیمیایی تخصصی فعالیت دارد، افزایش سود بیش از ۱۰۰ درصدی را گزارش داده است. سایر شرکتهای ژاپنی حاضر در فهرست ۵۰ شرکت برتر جهانی – از جمله میتسوبیشی کمیکال، میتسویی کمیکال، رزوناک، شیناتسو کمیکال، سومیتومو کمیکال و تورای اینداستریز – نیز در سال ۲۰۲۴ شاهد بهبود درآمد بودهاند.
در همین حال، شرکتهای چینی تولیدکننده مواد شیمیایی که در سالهای گذشته با رشد قابلتوجهی در رتبهبندی جهانی صعود کرده بودند، امسال عمدتاً در جایگاه خود تثبیت شدهاند. شرکتهای سینوپک، رونگشنگ پتروکمیکال، هنگلی و جیانگسو ایسترن شنگهونگ همگی فروش نسبتاً ثابتی را گزارش کردهاند. سه شرکت وانهوا کمیکال گروپ، پتروچاینا و شینفنگمینگ افزایش اندکی در فروش داشتهاند، در حالی که شرکت تونگکون با رشدی بیش از ۲۰ درصد، عملکردی استثنایی از خود نشان داده است.
1.فروش مواد شیمیایی BASF در سال ۲۰۲۴: ۷۰.۶ میلیارد دلار
شرکت BASF برای ششمین سال پیاپی عنوان بزرگترین شرکت شیمیایی جهان را حفظ کرده است. با این حال، اگر برنامههای تحول ساختاری در سبد فعالیتهایش طبق نقشه پیش برود، ممکن است این جایگاه در آینده تغییر کند.
در سپتامبر گذشته، مارکوس کامیث که بهتازگی به عنوان مدیرعامل منصوب شده بود، استراتژی جدیدی را معرفی کرد. طبق این رویکرد، BASF ممکن است از برخی از بخشهای مهم خود، از جمله واحدهای مواد شیمیایی کشاورزی، مواد باتری، پوششها و کاتالیزورهای کنترل انتشار گازهای گلخانهای خارج شود. این بخشها مجموعاً حدود ۲۸ میلیارد دلار فروش سالانه دارند.
BASF اعلام کرده که قصد دارد بخش مواد شیمیایی کشاورزی خود را به عنوان یک واحد مستقل تفکیک کند و هماکنون در حال بررسی گزینههای مختلف برای دیگر بخشهاست. در مقابل، این شرکت تصمیم دارد کسبوکارهای مربوط به مواد شیمیایی پایه، مواد عملکردی، راهحلهای صنعتی، تغذیه و مراقبتهای شخصی را حفظ و تقویت کند.
کامیث در آن زمان اظهار داشت: «ما میخواهیم در هسته خود یک شرکت شیمیایی باشیم و بمانیم.»
در ژانویه نیز اعلام شد که BASF بخش تولید مواد اولیه غذایی خود — شامل امولسیفایرها، عوامل هوادهی و روغنهای امگا ۳ — را به شرکت فرآوری مواد غذایی لوئیس دریفوس واگذار خواهد کرد.
2.فروش مواد شیمیایی ساینوپک در سال ۲۰۲۴: ۵۸.۱ میلیارد دلار
شرکت دولتی ساینوپک، به عنوان بزرگترین تولیدکننده مواد شیمیایی در چین، در حال برداشتن گامهای بزرگی برای گسترش فعالیتهای بینالمللی خود است. یکی از مهمترین پروژههای آن، همکاری با آرامکوی عربستان سعودی برای ساخت یک مجتمع پتروشیمی در ینبع عربستان است. این مجتمع قرار است با ظرفیت تولید ۱.۸ میلیون تن اتیلن و ۱.۵ میلیون تن آروماتیک در سال، مواد اولیهای را برای طیف گستردهای از محصولات مشتقشده فراهم کند.
ساینوپک همچنین در داخل چین چند پروژه عظیم در دست اجرا دارد. در دسامبر گذشته، این شرکت مرحله تکمیل مکانیکی یک مجتمع ۴.۶ میلیارد دلاری را در پالایشگاه و مجتمع شیمیایی ژنهای (یکی از شرکتهای تابعه ساینوپک) به پایان رساند؛ پروژهای که عمدتاً شامل یک پالایشگاه و کارخانه هیدروژنزدایی پروپان بود.
همچنین در سال گذشته، ساینوپک مجتمعی با ظرفیت کراکینگ اتیلن به میزان ۱.۲ میلیون تن در سال را در تیانجین راهاندازی کرد. هزینه اجرای این پروژه بیش از ۲ میلیارد دلار برآورد شده است.
در حال حاضر نیز این شرکت در حال ساخت پروژههای مهم دیگری است که شامل یک مجتمع اتیلن در ژنهای، یک کارخانه آروماتیک در جیوجیانگ، و یک کراکر اتیلن در ماومینگ میشود.
3.فروش مواد شیمیایی شرکت داو در سال ۲۰۲۴: ۴۳ میلیارد دلار
شرکت داو به هزینههای تولید پایین خود در مقایسه با رقبا افتخار میکند. اما رکود طولانیمدت در صنعت شیمیایی، که جیم فیترلینگ، مدیرعامل داو، از آن با عنوان «دورانی بیسابقه از ظرفیت مازاد» یاد میکند و احتمال میدهد تا پایان دهه ادامه یابد، این شرکت را ناگزیر به کاهش فعالیتهایش کرده است.
در ماه اکتبر، داو بازنگری در کارخانههای تولید مواد اولیه پلیاورتان خود در اروپا را آغاز کرد؛ اقدامی که ممکن است به فروش این داراییها منجر شود. همچنین این شرکت تصمیم گرفته است واحد کراکر اتیلن خود در بوهلن (آلمان)، داراییهای کلر-آلکالی و وینیل در شکوپا (آلمان)، و کارخانه سیلوکسان در بری (ولز) را تعطیل کند.
در چارچوب این تعطیلیها و نیز موج قبلی تعدیل نیرو، داو در حال کاهش حدود ۶٪ از نیروی کار جهانی خود معادل ۲۳۰۰ شغل است.
علاوه بر این، پروژه ۶.۵ میلیارد دلاری Path2Zero در فورت ساسکاچوان (آلبرتا) نیز به تعویق افتاده است. این پروژه شاخص داو در دهه ۲۰۲۰، شامل ساخت یک واحد کراکر اتیلن است که به جای سوختهای فسیلی، با هیدروژن کمکربن گرم میشود. به تأخیر انداختن این پروژه به شرکت اجازه میدهد تا در سال جاری حدود ۱ میلیارد دلار در هزینههای سرمایهای صرفهجویی کند.
مدیران داو اعلام کردهاند که تا پایان سال جاری تصمیم خواهند گرفت آیا ساختوساز این پروژه را در سال ۲۰۲۶ از سر بگیرند یا خیر.
4. فروش مواد شیمیایی پتروچاینا در سال ۲۰۲۴: ۴۲.۸ میلیارد دلار
علیرغم شرایط دشوار بازار، پتروچاینا در سال گذشته موفق به افزایش فروش و سود خود در حوزه مواد شیمیایی شد و همچنان روندی رو به رشد را در این تجارت حفظ کرده است. با این حال، حاشیه سود پتروچاینا در بخش مواد شیمیایی همچنان بسیار پایین و در حدود ۱ درصد باقی مانده است.
با وجود این محدودیتها، پتروچاینا بدون تردید سرمایهگذاری در پروژههای بزرگ را ادامه میدهد. این شرکت در حال اجرای دو مجتمع عظیم شیمیایی مبتنی بر الفین است که به ترتیب ۴.۷ میلیارد دلار در پتروشیمی جیلین و ۴.۲ میلیارد دلار در پتروشیمی گوانگشی هزینه خواهد داشت. به گفته شرکت، پروژه جیلین بهطور کامل با برق تجدیدپذیر تغذیه خواهد شد.
همچنین پتروچاینا در شرکت تابعه پتروشیمی دوشانزی خود در غرب چین، ساخت یک واحد کراکر اتیلن جدید را در دستور کار دارد.
5.فروش مواد شیمیایی اکسون موبیل در سال ۲۰۲۴: ۴۱.۱ میلیارد دلار
با وجود رکود طولانیمدت صنعت پتروشیمی در آمریکای شمالی و کاهش قابل توجه سرمایهگذاریها، اکسون موبیل برخلاف جریان غالب عمل میکند. این شرکت اخیراً برای احداث یک مجتمع عظیم کراکر اتیلن به ارزش ۸.۶ میلیارد دلار، در شهرستان کالهون ایالت تگزاس، درخواست تخفیف مالیاتی محلی ارائه کرده است. البته این پروژه در حال حاضر تنها در حد یک پیشنهاد است و شرکت اعلام کرده که ممکن است سرمایهگذاری نهایی را در مکان دیگری انجام دهد.
اکسون موبیل پیشتر نیز همراه با شرکت سابیک، در سال ۲۰۲۱ یک پروژه مشابه را در کورپوس کریستی، تگزاس افتتاح کرده بود.
در گامی دیگر برای تنوعبخشی به فعالیتهای پایدار، این شرکت در دسامبر سال گذشته اعلام کرد که ۲۰۰ میلیون دلار برای احداث تأسیسات بازیافت پلاستیک بر پایه فناوری پیرولیز در سایتهای خود در بایتاون و بومونت تگزاس سرمایهگذاری خواهد کرد. اکسون موبیل نخستین واحد از این نوع را در سال ۲۰۲۲ در بایتاون راهاندازی کرده بود. با بهرهبرداری کامل از این واحدها در سال ۲۰۲۶، ظرفیت کل بازیافت زبالههای پلاستیکی این شرکت به ۲۳۰ هزار تن در سال خواهد رسید.
برای آشنایی با فهرست ۵۰ شرکت برتر شیمیایی جهان در سال ۲۰۲۵ و شناخت دقیقتر بزرگان این صنعت، میتوانید به گزارش جامع و معتبر C&EN’s Global Top 50 که بهعنوان یکی از منابع اصلی و معتبر در حوزه صنعت شیمی شناخته میشود، مراجعه کنید. این گزارش که توسط نشریه علمی-تجاری Chemical & Engineering News (C&EN) منتشر میشود، هر ساله عملکرد و رتبهبندی بزرگترین شرکتهای شیمیایی جهان را بر اساس شاخصهای مالی و عملیاتی ارائه میدهد. برای مشاهده این فهرست و مطالعه کامل آن، میتوانید به لینک زیر مراجعه نمایید:
https://cen.acs.org/business/finance/CENs-Global-Top-50-2025/103/web/2025/07
در همین راستا، شرکت «زکیه تجارت» بهعنوان یکی از برترین شرکتهای بازرگانی ایرانی با سابقه طولانی و فعالیت گسترده در بازارهای داخلی و بینالمللی، همواره بهعنوان نمایندهای قوی و مطمئن در زمینه واردات، صادرات و تأمین کالاهای مختلف به ویژه در حوزه مواد شیمیایی شناخته میشود. زکیه تجارت با رویکرد حرفهای و پایبندی به کیفیت، یکی از پیشگامان عرصه تجارت در ایران است.
